De Hiërarchie-Paradox
Waarom je als directeur / bestuurder moet weten dat niemand gelijk is en iedereen gelijkwaardig
Laten we eerlijk zijn: de polder-cultuur in de zorg, het onderwijs en bij gemeenten heeft ons veel gebracht, maar het heeft ons ook een tikkeltje allergisch gemaakt voor macht. We doen in de wandelgangen graag alsof we “allemaal gelijk” zijn. Iedereen krijgt ruimte om mee te denken, te praten en zelfs te beslissen en we geloven oprecht dat een platte organisatie de heilige graal is.
Maar hier zit een gevaarlijke denkfout. Gelijkheid bestaat namelijk niet in een gezond systeem. Gelijkwaardigheid daarentegen is een morele plicht. Wie dat onderscheid niet snapt, creëert geen democratie, maar chaos.
De Wet van de Ordening | Iedereen heeft een plek
Vanuit het systemisch werken weten we dat elk systeem, of dat nu een gezin is of een zorginstelling, rust op een aantal wetmatigheden. Eén daarvan is ordening. In een systeem is er simpelweg een hiërarchie. De directeur staat boven de teamleider, de teamleider staat boven de professional.
Dat is geen arrogantie; dat is noodzaak. Als directeur / bestuurder draag je de zwaarste verantwoordelijkheid, neem je de grootste risico’s en overzie je het hele veld. Dat maakt je ongelijk aan de rest. Jij hebt een andere functie, andere bevoegdheden en een andere plek in de rangorde.
Wanneer we proberen deze ongelijkheid weg te poetsen onder het mom van “we doen het allemaal samen”, ontnemen we het systeem zijn ruggengraat. Een schip zonder kapitein die durft te zeggen: “Ik sta hier en jij daar,” gaat stuurloos dobberen.
Gelijkwaardigheid vergt discipline
Als de posities ongelijk zijn, hoe blijf je dan verbonden? Hier komt gelijkwaardigheid om de hoek kijken. Gelijkwaardigheid gaat over de menselijke maat, over houding en gedrag.
- Gelijkheid zegt: “Wij zijn hetzelfde.” (dit is niet waar, iedereen heeft een eigen rol: jij beslist over de koers, zij over de uitvoering).
- Gelijkwaardigheid zegt: “Jouw bijdrage als verpleegkundige of docent is net zo essentieel voor het succes van dit systeem als mijn besluitvorming in de boardroom (dit is waar).”
Gelijkwaardigheid betekent dat je de ander volledig ziet in zijn of haar vakmanschap. Het is de kunst om als bestuurder boven de troepen te staan qua koers, maar naast de mensen te staan qua menselijkheid.
Wanneer het systeem “ziek” wordt
Wat gebeurt er als je dit onderscheid niet scherp hebt? Twee scenario’s die je ongetwijfeld herkent:
- De ‘Gezellige’ Bestuurder: Je wilt zo graag gelijk zijn aan je personeel dat je geen impopulaire besluiten meer durft te nemen. Je wordt een ‘vriend’ in plaats van een leider. Resultaat? Het systeem raakt in de war. Medewerkers voelen onbewust dat er niemand aan het roer staat, wat onveiligheid en geroddel creëert.
- De Ivoren Toren: Je verwart je hogere positie (ongelijkheid) met een hogere menselijke waarde. Je luistert niet meer naar de signalen van de werkvloer. Resultaat? De balans tussen geven en nemen slaat door. Medewerkers voelen zich niet meer erkend (geen gelijkwaardigheid) en haken mentaal af of melden zich ziek.
Een voorbeeld uit de praktijk:
Stel, er moet flink bezuinigd worden bij een zorgorganisatie.
- De bestuurder die gelijkwaardigheid snapt, zegt: “Ik heb dit besluit genomen omdat dit mijn rol is (ordening). Ik begrijp dat dit jullie pijn doet en ik sta open voor jullie zorgen over de uitvoering (erkenning).”
- De bestuurder die faalt, zegt: “We moeten dit met z’n allen beslissen” (valse gelijkheid) of “Ik bepaal dit en jullie voeren het maar uit zonder zeuren” (geen gelijkwaardigheid).
Herkennen, Erkennen, Accepteren
Het is tijd voor een gedurfde stap in de bestuurskamer. Durf je plek in te nemen. Stop met je te verontschuldigen voor je autoriteit, maar gebruik die autoriteit om een veilige plek voor anderen te creëren.
Erken de ongelijkheid in positie, maar wees radicaal in je gelijkwaardigheid als mens.
Als jij als bestuurder accepteert dat je een andere plek hebt, geef je de rest van de organisatie de ruimte om ook hun eigen plek in te nemen. En dat is precies waar een systeem gezond van wordt.
Neem contact op als je meer wilt weten over leiderschaps- of organisatieontwikkeling